Hefur þú einhvern tíma velt því fyrir þér hvers vegna þú endar aftur og aftur á sama stað?
Þú ákveður að nú ætlir þú að breyta til. Þú ferð á námskeið, lest bók, setur þér markmið, byrjar vel og finnur jafnvel að þú ert komin/n á góða leið. Þú ert að gera margt rétt. Þú ert að stíga skref í átt að betra lífi, meiri vellíðan, betri fjárhag, heilbrigðari líkama eða sterkari samböndum.
En svo gerist eitthvað.
Eftir smá tíma ertu komin/n aftur í gamla mynstrið.
Alltaf blank/ur.
Alltaf jafn þung/ur eða jafnvel þyngri.
Alltaf að lenda í sömu uppákomunum í sambandinu.
Alltaf að fresta sömu hlutunum.
Alltaf að byrja upp á nýtt, en ná ekki að halda áfram.
Alltaf að lenda í sömu vandræðunum.
Þetta getur verið ótrúlega pirrandi. Og stundum er auðvelt að fara að dæma sjálfan sig:
„Af hverju get ég ekki bara haldið mér við þetta?“
„Af hverju næ ég aldrei að klára?“
„Af hverju enda ég alltaf á sama stað?“
En áður en þú ferð í sjálfsásökun skaltu stoppa aðeins.
Það getur verið að vandinn sé ekki skortur á vilja. Það getur verið að þú sért ekki veik/ur, löt/latur eða vonlaus. Það getur verið að ósýnilegir þröskuldar standi í vegi fyrir þér.
Ósýnilegir þröskuldar eru hindranir sem sjást ekki endilega utan frá. Þeir eru ekki alltaf áþreifanlegir. Þeir birtast ekki eins og veggur fyrir framan þig. Þeir eru oft falin mynstur í hugsunum, tilfinningum, viðbrögðum og gömlum venjum.
Þeir geta búið í undirmeðvitundinni og haft það hlutverk að halda þér á „öruggum“ stað — jafnvel þó sá staður sé ekki góður fyrir þig lengur.
Það er ákveðin kaldhæðni í þessu. Hluti af þér vill breytast. Hluti af þér vill ná árangri. Hluti af þér sér fyrir sér betra líf. En annar hluti af þér reynir að halda í það kunnuglega, því kunnuglegt getur virkað öruggara en breytingar.
Jafnvel þegar hið kunnuglega er óþægilegt.
Þú getur því verið að vinna hörðum höndum að breytingum, en samt verið með innri mynstur sem toga þig aftur í gamla farið. Þetta gerist oft lúmskt. Þú tekur kannski ekki einu sinni eftir því fyrr en þú stendur aftur á sama stað og hugsar:
„Hvernig endaði ég hér aftur?“
Hér eru fimm ósýnilegir þröskuldar sem geta haldið fólki föstu.
Margir fela styrkleika sína án þess að gera sér grein fyrir því.
Við gerum það í hugsunum.
Við gerum það í orðum.
Við gerum það í aðgerðum.
Kannski byrjar þú setningar á:
„Þetta hljómar kannski heimskulega, en…“
„Ég veit ekki hvort þetta sé rétt hjá mér…“
„Ég er nú enginn sérfræðingur, en…“
„Þetta er örugglega ekkert merkilegt…“
Þetta virðist kannski saklaust, en þegar við tölum svona reglulega um okkur sjálf förum við að minnka eigið vægi. Við drögum úr eigin rödd áður en aðrir hafa einu sinni heyrt hvað við höfum að segja.
Við getum líka falið styrkleika okkar með aðgerðum. Til dæmis með því að fresta hlutum sem við vitum innst inni að við getum gert. Með því að gera lítið úr framlagi okkar. Með því að bíða eftir fullkomnu augnabliki áður en við leyfum okkur að byrja.
Og við felum styrkleika okkar í hugsunum þegar við höfum stöðugar áhyggjur af því hvað öðrum muni finnast. Þegar við hugsum of mikið, greinum of mikið og leyfum óörygginu að taka stjórnina.
Spurningin er:
Getur verið að þú sért að skemma fyrir þér með því að fela styrkleika þína?
Kannski ertu ekki að bíða eftir meiri hæfileikum. Kannski þarftu bara að leyfa þeim hæfileikum sem þú hefur nú þegar að sjást betur.
Ótti er ekki óvinur okkar. Í grunninn hefur hann mikilvægt hlutverk. Hann reynir að vernda okkur. Hann vill halda okkur öruggum.
En stundum fer óttinn að vernda okkur fyrir hlutum sem eru ekki raunverulega hættulegir, heldur bara óþægilegir.
Höfnun.
Gagnrýni.
Mistök.
Vandræðaleg augnablik.
Álit annarra.
Óvissa.
Breytingar.
Við höfum öll upplifað eitthvað af þessu. Og þegar við höfum fundið til skammar, höfnunar eða vonbrigða, vill hugurinn oft forða okkur frá því að finna slíkt aftur.
Þess vegna kemur óttinn oft fram rétt áður en þú ert að fara að taka mikilvægt skref.
Þú ætlar að sækja um starf — og allt í einu finnurðu hundrað ástæður til að bíða.
Þú ætlar að byrja að hreyfa þig — og hugurinn minnir þig á allt sem gæti klikkað.
Þú ætlar að ræða erfið mál í sambandinu — og óttinn segir þér að það sé betra að þegja.
Þú ætlar að hefja nýtt verkefni — og innri rödd segir: „Hver heldurðu eiginlega að þú sért?“
Óttinn getur hljómað mjög skynsamlega. Hann getur komið dulbúinn sem „raunsæi“. En stundum er þetta ekki raunsæi. Stundum er þetta bara gamall ótti að reyna að halda þér kyrrum.
Spurningin er:
Er óttinn að vernda þig — eða er hann að halda aftur af þér?
Þú þarft ekki að vera óhrædd/ur til að halda áfram. Þú þarft bara að læra að taka næsta skref þrátt fyrir óttann.
Það er mannlegt að kenna aðstæðum, fólki eða fortíðinni um þegar lífið gengur ekki eins og við viljum. Og stundum hefur fólk sannarlega orðið fyrir erfiðum aðstæðum sem það valdi ekki sjálft.
Það skiptir máli að viðurkenna það.
En það er líka mikilvægt að sjá hvar við höfum enn áhrif.
Ef við trúum því að annað fólk, ytri aðstæður eða fortíðin beri alla ábyrgð á því hvernig líf okkar þróast, þá gefum við frá okkur ákveðið vald. Við setjumst í farþegasætið í eigin lífi og leyfum einhverju öðru að halda um stýrið.
Já, það koma upp aðstæður sem við ráðum ekki við.
Já, annað fólk getur haft áhrif á okkur.
Já, lífið getur verið ósanngjarnt.
En við eigum samt alltaf einhvern hluta eftir.
Við getum valið næsta skref.
Við getum valið hvernig við bregðumst við.
Við getum valið að leita aðstoðar.
Við getum valið að setja mörk.
Við getum valið að taka ábyrgð á því sem er í okkar höndum.
Það er ekki sama og að kenna sjálfum sér um allt. Alls ekki.
Það er einfaldlega að endurheimta eigið vald.
Spurningin er:
Hvar í lífinu þínu ertu að bíða eftir því að einhver annar breyti einhverju, áður en þú leyfir þér að taka næsta skref?
Það er miklu betri tilfinning að hafa áhrif á eigið líf en að bíða eftir því að aðrir eða aðstæður geri það fyrir okkur.
Við höfum öll innri rödd sem talar við okkur. Stundum hjálpar hún okkur. Hún getur hvatt okkur til að vanda okkur, sýna ábyrgð og gera betur.
En stundum fer þessi innri rödd í yfirgír.
Þá verður hún ekki lengur leiðbeinandi. Þá verður hún niðurrif.
„Þú klúðrar þessu.“
„Þú ert ekki nógu góð/ur.“
„Þú hefur alltaf verið svona.“
„Það þýðir ekkert að reyna.“
„Aðrir eru miklu betri en þú.“
„Þú munt aldrei breytast.“
Ef þú talar svona við sjálfa/n þig dag eftir dag, þá hefur það áhrif. Það dregur úr orku, sjálfstrausti og kjarki. Það getur orðið til þess að þú hættir áður en þú byrjar.
Innri gagnrýnandinn þykist oft vera að hjálpa. Hann þykist vera að undirbúa þig, vara þig við eða halda þér „raunhæfum“. En ef hann brýtur þig niður í stað þess að byggja þig upp, þá er hann ekki að hjálpa.
Þá er hann orðinn þröskuldur.
Spurningin er:
Hvað er innri gagnrýnandinn þinn að segja við þig — og er það raunverulega satt?
Það er hægt að læra að svara þessari rödd. Ekki með reiði, heldur með skýrleika:
„Ég heyri að þú ert hrædd/ur, en ég ætla samt að prófa.“
„Ég þarf ekki að vera fullkomin/n til að byrja.“
„Ég má læra á leiðinni.“
„Ég er að byggja mig upp, ekki brjóta mig niður.“
Það hvernig þú talar við sjálfa/n þig skiptir máli. Þú ert alltaf að hlusta.
Samanburður er einn lúmskasti þröskuldurinn.
Við berum okkur saman við fólk sem virðist lengra komið, betur statt, fallegra, sterkari, ríkara, agaðra eða hæfileikaríkara. Við sjáum þeirra árangur, en gleymum að við sjáum ekki alla söguna.
Við sjáum ekki óöryggið þeirra.
Við sjáum ekki mistökin þeirra.
Við sjáum ekki árin sem fóru í undirbúning.
Við sjáum ekki fórnirnar.
Við sjáum ekki hvað þau eru sjálf að glíma við.
Samanburður lætur okkur oft halda að við séum á eftir. Að við séum ekki nóg. Að það sem við höfum fram að færa sé minna virði.
En sannleikurinn er þessi:
Þú ert ekki hér til að vera eftirlíking af einhverjum öðrum.
Þú ert með þína reynslu.
Þína rödd.
Þína hæfileika.
Þína leið.
Þína sögu.
Þína tímasetningu.
Að bera þig saman við aðra er eins og að bera saman epli og appelsínur. Bæði geta verið góð, en þau eru ekki sami hluturinn.
Jafnvel þó einhver annar sé að gera eitthvað svipað og þú, þá getur enginn gert það nákvæmlega eins og þú. Það sem skiptir máli er hvernig þú notar þína rödd, þína sýn og þína nálgun.
Spurningin er:
Ertu að nota orkuna í að bera þig saman við aðra, eða ertu að byggja upp þína eigin leið?
Samanburður dregur úr krafti. Sköpun, einbeiting og sjálfsvirðing skila honum til baka.
Fyrsta skrefið er að taka eftir þeim.
Þú getur ekki breytt mynstri sem þú sérð ekki. Þess vegna er mikilvægt að fylgjast með hugsunum þínum og viðbrögðum næstu daga.
Taktu eftir:
Hvað segir þú við sjálfa/n þig þegar þú ætlar að byrja á einhverju nýju?
Hvað gerist innra með þér þegar þú færð tækifæri?
Hvaða afsakanir koma oftast upp?
Hvenær frestar þú?
Hvenær minnkar þú þig?
Hvenær verður þú hrædd/ur við að taka pláss?
Hvenær berðu þig saman við aðra?
Hvenær finnst þér eins og einhver annar hafi stjórn á lífi þínu?
Það getur verið mjög gagnlegt að halda dagbók í nokkra daga. Ekki til að dæma þig, heldur til að sjá mynstrið.
Skrifaðu niður hvað þú vilt.
Skrifaðu síðan niður hvaða hugsanir koma strax á eftir.
Ef þú skrifar:
„Ég vil stofna fyrirtæki,“
og næsta hugsun er:
„Ég er örugglega ekki nógu góð/ur,“
þá er þar vísbending.
Ef þú skrifar:
„Ég vil koma mér í form,“
og næsta hugsun er:
„Ég hef hvort sem er alltaf gefist upp,“
þá er þar mynstur.
Ef þú skrifar:
„Ég vil bæta sambandið mitt,“
og næsta hugsun er:
„Það þýðir ekkert, hinn aðilinn þarf að breytast fyrst,“
þá er þar eitthvað sem vert er að skoða.
Þegar þú sérð mynstrið geturðu byrjað að velja öðruvísi.
Þú þarft ekki að brjóta niður alla þröskulda á einum degi. Það er bara uppskrift að yfirþyrmingu.
Veldu einn.
Kannski byrjar þú á að hætta að gera lítið úr eigin hugmyndum.
Kannski byrjar þú á að taka eitt skref þrátt fyrir ótta.
Kannski byrjar þú á að taka aftur ábyrgð á einu sviði lífsins.
Kannski byrjar þú á að tala fallegar við sjálfa/n þig.
Kannski byrjar þú á að hætta að fylgjast svona mikið með því hvað allir aðrir eru að gera.
Eitt skref getur breytt miklu ef það er tekið aftur og aftur.
Breytingar verða sjaldan vegna einnar risastórrar ákvörðunar. Þær verða vegna þess að við byrjum að velja aðeins öðruvísi í litlum augnablikum.
Það er mikilvægt að muna að það að detta aftur í gamalt mynstur þýðir ekki að þú sért vonlaus. Það þýðir bara að gamalt mynstur er enn virkt.
Og mynstur má breyta.
Þú ert ekki að byrja frá núlli. Þú ert að byrja með reynslu. Þú veist meira núna en áður. Þú sérð meira núna en áður. Og um leið og þú ferð að sjá ósýnilegu þröskuldana missa þeir hluta af valdinu yfir þér.
Þú getur ekki alltaf valið hvaða hugsun kemur fyrst.
En þú getur æft þig í að velja hvaða hugsun fær að stjórna.
Þú getur ekki alltaf valið hvort ótti birtist.
En þú getur valið hvort hann fái að taka ákvörðunina fyrir þig.
Þú getur ekki alltaf valið hvernig aðrir haga sér.
En þú getur valið hvernig þú mætir sjálfri/sjálfum þér.
Það er þar sem krafturinn byrjar.
Ef þú hefur verið föst/fastur í sama farinu lengi, þá þýðir það ekki að þú getir ekki breyst. Það þýðir ekki að þú hafir ekki það sem þarf. Það getur einfaldlega þýtt að þú hafir verið að berjast við ósýnilega þröskulda án þess að vita af þeim.
Nú geturðu byrjað að sjá þá.
Og það sem þú sérð geturðu byrjað að breyta.
Fylgstu með hugsunum þínum.
Fylgstu með orðunum sem þú notar um sjálfa/n þig.
Fylgstu með því hvenær þú frestar, minnkar þig, óttast, berð þig saman eða gefur frá þér valdið.
Ekki gera það með skömm. Gerðu það með forvitni.
Því forvitni opnar dyr sem sjálfsásökun lokar.
Þegar þú byrjar að taka eftir ósýnilegu þröskuldunum geturðu farið að brjóta þá niður, einn í einu. Og þá verður leiðin fram á við skýrari.
Þú þarft ekki að breyta öllu í dag.
En þú getur tekið eitt skref.
Eitt heiðarlegt skref.
Eitt hugrakkara skref.
Eitt skref í átt að lífinu sem þú veist innst inni að er mögulegt fyrir þig.
Og stundum er það einmitt þannig sem fólk kemst loksins úr sama farinu.